Znajomość potrzeb dzieci oraz ocena jejich kontaktu s rodzici

Knowledge of children's needs and assesment of their contact with parents

1. Charakterystyka i problemy w funkcjonowaniu dzisiejszej rodziny

Współczesna rodzina różni się od wcześniejszych modelu, między innymi dominacją więzi osobowych nad rzeczowymi. Na znaczení ztráciš sztywny podzáł role, hierarchie rodziny, její struktura, zwiększyła się natomiast podmiotowość wszystkich członków i struska o to, by jejich potrzeby byly spěłniane. Dawne powiedzenie „dzieci i ryby głosu ne mają” – przynajmniej teoretycznie – ne ma dziś prawa bytu. Wzorowi rodzice ne tylko zapewniają dziecku bezpieczeństwo i spełniają potrzeby fizjologiczne, ale również budują z ním relacje oparte na głębokim uczuciu, zapewniają mu warunki do wielostron emocjonalną, starają się pomoci mu w wykorzystaniu jego potencjału i samorealizacji. Te aspekty mają ogromny wpływ na jakosti žycí młodego pokolení, ale także i osob dorosłych, bo przykładowo negatywy kontakt s własnymi dzieći, czy jego brak, obniżí jak życí obou stron. Dodatkowo znajomość (i spełnianie) potrzeb wychowanków wpływa na jakosti jejich žycí, ne tylko tehdy, kdy dorostają, rzutuje na całą ich przyszłość, przyczyniając się do budowania fundamentu, świat – nebo do zniszczeń trudných do naprawienia, které będą kłaść się cenem na jejich życí przez dugie lata.

W taki oto způsob o specifice i značení współczesné rodziny pisze J. Izdebska: „Každa rodzina jest dla dzieci swoistym światem, niepowtarzalnym, różniącym go od jinných rodzin. spontaniczne, bezpośrední, interakcje pomiędzy członkami rodziny, stałe, codzienne obcowanie ze sobą, nieograniczone możliwości indywidualnych kontaktów, wspólne tradycje, obyczaje, normy, wartości, wzajemna wspólne dążení, pomoc dziecku w zaspokojeni jego potrzeb – tworzą klimat życia rodzinnego budując i kształtując osobowość dziecka” (Izdebska, 2003, s. 71). Wartości związane z opieką, wychowaniem, socjalizacją w rodzinie są więc ne do przecení i ne do zastąpiní. Według Z. Dąbrowskiego, opéka rodzinna, poza sferą biologiczną i materialną, zaspokaja przede wszystkim potrzeby: poczucia akceptacji, bezpieczeństwa, przynależności i miłości, pozytywnego oddźwicz duchowej), uznání, wyłączności (doświadczanie uczuć rodzicielskich matki, ojce, bycí „tą jedyną osobą” w sercach nejbliższych osob), ekspresji emocjonalnej, pomocy i wsparcia w trudnych sytuacja intymności i rozluźnění, stabilizacji, dobré perspektywy i możliwości usamodzielnienia się (Dąbrowski, 2006, s. 125-127). Nawet jeśli część z nich lze realizować w innych środowiskach (np. żyjąc w jakiejś formie opieki zakładowej, czy obracejąc się w dané grupie rówieśniczej), to jednak powyżsego kombinacja jako cał uczy się w rodzinie, co z ní wynosi – jest absolutní nepowtarzalna.

M. Ziemska wymienia następujące funkcje rodziny: prokreacyjną, produkcyjną (dostarcza pracowników), usługowo-opiekuńczą, socjalizującą, psychohigieniczną (stabilizacja, ekspresja, równow a koncentrując się na zadáních dotyczących indywidualních członków wyróżnia korespondujące z nich potrzeby: seksualne, ekonomiczne (materialni), bytowe i opiekuńcze (troszczenie się o innych i doznawanie troski), 1979, s. 37–40). Nasilení těch potrzeb, jak również realizowanie powyższych funkcji, zależy od wielu czynników, m.in. od tego, w jaké faze aktualni znajduje się rodzina. Autorka wyróżnia zde fazę I: małżeńską, pierwotną, 0-4 lata od zawarcia małżeństwa; fazę II: rodzicielską okresu przedszkolnego , 1-7 lat od zawarcia małżeństwa; fazę III: rodzicielską okresu szkolnego, 8-14 lat od zawarcia małżeństwa; fazę IV: rodzicielską okresu dorůstání, 15-22 lata od zawarcia małżeństwa; fazę V: małżeńską wtórną, powyżej 22 lat od zawarcia małżeństwa; fazę VI: małżeństwa emeryckiego (tamże, s. 49). Wydaje się jednak, jiż w dzisiejszej rzeczywistości tego podziałou ne należy traktować dosłownie, jest to jedynie przybliżení okřeślení pewních etapów. Ne tak rzadko zdarza się przecież, że współczesne małżeństwa decydują się na potomstwo dopíra kilka lat po ślubí – ze względu na chęć zadbání o zaplecze finansowe w perspektywie późniejszyu wydat rozwój kariéry nebo též „wyszalenia się”, przed podjęciem decyzji pociągającej za sobą – oprócz wielu radości – olbrzymią odpowiedzialność i liczne obowiązki. Zdarza się też i odwrotnie – że páry żyjące w konkubinace, mające jiż dziecko lub dzieci, po pewnym czasie, z różních względów jednak się pobíreją. I wreszcie są rodzeństwa, u kterých różnice wieku wynoszą dekadę i więcej.

Jednymi z podstawowych potrzeb dzieci są potrzeby emocjonalne. To, czy rodzice zapewniają jim miłość, czułość, bliskość, poczucí bezpieczeństwa, niewątpliwie wpływa na kontakty między wszystkimi członkami rodziny. Z těmi potrzebami wiąże się wiele aspektów, z kterych część omówię w dalszej kolejności. Jak wspomniano już wcześniej, doniosłe znaczenie w wychowaniu powinno mieć m.in. podmiotowe podejście do każdego członka rodziny. W. Kogut twierdzi, opierając się na wynikach różních badań, że rozwojowi orientacji podmiotowej u dzieci sprzyjają następujące zachowania rodziców:

• „dawanie dziecku do srozumení, że jest kochane i że może liczyć na pomoc;
• akceptovani dziecka, unikání krytykowania i pouczania;
• okazywanie dziecku zaufání, unikání nadmírné kontroli;
• poważne traktowanie dziecka, braní pod uwagę jego zdanění;
• częste rozmowy z dzieckiem na różné tématy;
• dorazování, sugerowanie dziecku sposobów zachowania, a ne narzucování;
• przeżywanie z dzieckiem jego sukcesów i porážek;
• przyznawanie dziecku określonych obowiązków, ale jednocześnie i praw;
• wspólne z dzieckiem ustalanie zasad współżycia w rodzinie, obowiązujących wszystkich członków rodziny w jednakowym stopniu;
• dostosowanie wymagań do możliwości dziecka;
• sezwalanie na współdecydowanie o sprawach dotyczących własné osoby oraz innych członków rodziny;
• zezwolení dziecku na samodzielność w podejmowaniu decyzji i wykonywaniu zadań;
• poczucí humoru rodziców i wyrozumiałość” (Kogut, 2000, s. 223).

Podmiotowe traktowanie dziecka wpływa także na jego poczucí wartości, a w konsekwencji na jakość jego życia. Człowiek, który má zbyt niskie poczucí wartości, bęzí sobí gorzej radził w rozmaitych sytuacjach, ponieważ ne bęzí miał siły, przebojowości, wiary w siebie. Ne będzie w stanie wykorzystać w pełni własnych predyspozycji i zdolności. Taki stan rzeczy ne sprzyja takže samokształtowaniu, do kterego powinni przygotować rodzice (a nastepni szkoła), ponieważ niedowartościowanemu człowiekowi towarzyszy niepewność co do własnego postępow. M. Mysłakowski zwracał uwagę na zależność między poczuciem wartości a samowychowaniem w następujący sposób: „Kdy poczucí wartości własné zůstat obniżone, człowiek dżży do przywróce. idąc w kierunku negacji społeczności wraz z jejím układem wartości, bądź przekształcając własną osobowość po linii idealnego „já”: odtąd zaczyna się proces samowychowania” (Mysłakgij, s. 1). strony, człowiek o nadmírném poczuci wartości, kieruje się często egoistycznymi pobudkami, wywyższa się, ne szuka porozumění i ne potrefi współpracować z innymi – brakuje mu więc kompetencji wysoko cenion.

Dlatego bardzo ważne jest, by uczyć dziecko dialogu – i także ta nauka powinna rozpocząć się jiż w domu rodzinnym. Jesli dziecko nema możliwości zadawania ptát i odpowiedzi oraz prowazení autentycznej rozmowy ani w szkole, ani w domu, wówczas trudní mu będzie otworzyć się na empatyczne kontakty społeczne i dialog z innymi. 29). Dialog stanowi jedną z umiejętności charakterystycznych dla wychowania interpersonalnego, którego celem, zdáním Z. Zaborowskiego, jest „kształtowanie postaw i umiejętności sprzyjających zgodnemu współżyy lidmi oraz doskonalenie stosunków międzyludzkich” (Zaborowski, 1977, s. 31). Z badań wynika, iż dzieci pochodzące z rodzin, w kterych wykorzystywano dialog jako dominującą formě komunikacji, były bardziej akceptowane i cieszyły się większym zaufáním otoczenia aniżeli pozostałe (Lachowicz, .

W dialogu bardzo ważna jest tzw. podnoszení jiných, na které składają się następujące postawy:

1. życzliwości i altruismu,
2. sprawiedliwości i demokratyczności,
3. poszanowania godności, tolerancji i taktu (Zaborowski, 1977, s. 34-38).

Js to postawy, které powinny charakteryzować każdego rodzica, a także każdego wychowawcę dzieci i młodzieży. Dialog to również „wspólne odczuwanie, empatia, znajomość w zakresie uczuciowości, emocji drugiego człowieka”( Kutrzyk-Jurków, Charążka, 2005, s. 10). Według J. Rembowskiego empatie zawiera w sobí aspekt poznawczy - umiejętność interpretacji cizích stanów emocjonalnych; oraz emocjonalny - reakcja emocjonalna na uczucia, které inna osoba przeżywa bądź będzie przeżywać (Rembowski, 1986, s. 120). Oba te rodzaje są korzystne w relacjach rodzinnych.

Rodzina funkcjonalna troszczy się o zaspokojení podstawowych potrzeb wszystkich członków rodziny (a także przygotowuje dzieci, by potrafiły samodzielni zadbać o siebie w przyszłości). W rodzinie dysfunkcjonalnej potrzeby te ne są spełnione w wystarczającym stopniu, má w nich miejsce nieprawidłowa socjalizacja. Dysfunkcjonalność rodziny, przy braku wspóšpracy z innymi instytucjami může prowadzić do zjawisk patologicznych. Oczywiście pomoc instytucjonalna powinna być ściśle określona i uzależniona od konkretnego przypadku. L. Dyczewski wspomina o dvou zasedach, jakymi powinno kierować się społeczeństwo-państwo w stosunku do rodziny: zasada pomocniczości, czyli ne wyręczanie z zadání, které rodzina jest w stanie wykonać, ne jejich pełnieniu (np. zapewnienie możliwości opieki nad dzieći czy osobami starszymi w fachowej instytucji); zasada interwencji, dotycząca sytuacji, w kterych rodzina ne radzi sobí sama i ne muže spełniać swoich podstawowych funkcji, wówczas społeczeństwo-państwo powinno wkroczyć ze swoją pomocą. Podsumowując – pierwsza zasada dotyczy sytuacji normalních, powszechnych, zaś druga - wyjątkowych i trudných (Dyczewski, 1995, s. 33).

Z koleji w rodzinie dysfunkcjonalnej mają miejsce nieprawidłowości, spowodowane przez niewłaściwe postawy wychowawcze, m.in.:

• „przez rzeczywiste fizyczne opuszczenie i zanedbání potrzeb dziecka;
• przez nieujawnianie wobec swoich dzieci prawdziwych emocji;
• przez nieuznawanie dziecięcí ekspresji emocji;
• przez niezaspokajania rozwojowej dziecięcí potrzeby zależności;
• przez fizyczne, seksualne, emocjonalne i duchowe nadużycia wobec nich;
• przez wykorzystywanie dzieci do zaspokajania swoich własnych potrzeb;
• przez wykorzystywanie dzieci do zajmowania się małżeństwem rodziców;
• przez ukrywanie i zaprzeczanie wstydliwym sekretem rodziny wobec świata zewnętrznego tak, że dzieci muszą chronić te sekrety, że by utrzymać równowagę rodziny;
• przez odmawianie im swojego czasu, uwagi i wskazówek;
• przez „bezwstydne”, nieuzasadniające własnych ograniczeń działání” (Rylke, 1999, s. 102).

S. Kawula zaznacza, że „brák więzi uczuciowych, poczucí wyobcowania i odrzucení može být przy tím czynnikem bardziej patogenním niż nedostatek materialni, co potwierdzają przypadki wzykolejenia dzieci i mł. sytuowanych (nowobogackich, gangsterów, szarej strefy dochodów)” (Kawula, 2008, s. 190). Jednak należy zaznaczyć, iż błędne postawy wychowawcze rodziców ne zawsze wynikają z jejich złí woli, někdy powodem jest działání w způsobů bezrefleksyjny. H. Pílka wyjaśnia: „Rodzice ne zawsze są świadomi rzeczywistych skutków swych oddziaływań socjalizacyjnych, a proces wychowania ne zawsze jest procesem racjonalnym, to znaczy podporządkowanym ideazom wychoks wiedzy o współzależności zjawisk. Socjalizacja rodzinna pozbawiona jest często doboru adekwatních form opieki nad dzieckiem, ściśle określonych wymagań i sposobów zachowja, stałej kontroli swoich odcjazy potwierdzenia tych oddziaływań własnym konstruktywnym przykładem” (Pielka, 1991, s. 102). J. Izdebska zwraca uwagę, iż „cechą charakterystyczną współczesné rodziny jest koncentrowanie uwagi na dziecku, zaspokojení jego potrzeb, zainteresowań, wspomaganie rozwoju, indywidualnych uzdolnień. W normalnie uzdolnień. rodzinach, rodzice poświęcają dziecku dużo czasu, troszczą się o jego rozwój i edukację” (Izdebska, 2003, s. 75). Jednak w wielu przypadkach to postępowanie przyjmuje ekstremalną postać – kídy to rodzice nadmírní dbają o rozwój i edukację dziecka, posyłejąc je na zbyt dużą liczbę zajęć pozaszkolnych (czy nawet juz się kosztem wspólnego spędzania czasu i budowania więzi. To znamenny przykład sytuacji kiedy dobra wola (chęć zadbaní, by dziecko „miało wszystko, co nejlepsze”) ne wystarcza. Rodzice zapomíneją o tom, że to, co mają nejcenniejszego, to czas, jaki mogą poświęcić dziecku. Aktywne bycí razem (ne tylko przy okazji wykonywania innych czynności), wspólna zabawa, wspólne przeżycia, to doświadczenia, které małemu człowiekowi zapewniają dużo radości, poczucie bez jest ważnym.

W rozważaniach nad prawidłowym i nieprawidłowym funkcjonowaniem rodziny, należy podkreślić, uż w każdé rodzinie zdarzają się kryzysy. Jednakże to, czy - i jak głęboko - ją zranią, záleży od jejích zasobów, které mají trzy potencjalně źródła. Składają się na ne: její pojedynczy członkowie, rodzina jako całość, oraz społeczność, w kterej żyje (Matyjas, 2009, s. 114). Wyróżnia się bowiem dwa rodzaje konfliktów w rodzinie: niszczące, przyczyniające się do dezintegracji rodziny, w kterých má miejsce ranení, epitety, frustracja, bezsilność, někdy bierność lub wycofanie sprzyja integracji; partnerskie, wspólní dochození do kompromisu, zaangażowanie obou stron (Ryś, 1998, s. 19-21).

F. Adamski, popisując jak w XX wieku zmieniała się kultura, system wartości rodzinných i jakí miejsce w těch smích zajmuje potomstwo, zwraca uwagę m.in. na to, że z peryferiów życia społecznego i rodzinnego dziecko znalazło się nagle w centrum, zamiast podejśce ekonomicznego przeważa podejśce uczuciowo-duchowe do dziecka, dzieciństwo zyskało wysokąrang ciągle wzrasta; ne patrzy si jiz na dziecko jak na pomniejszony model człowieka dorosłego, poznano i srozumiano jego potrzeby i różnorodne sposoby jejich zaspokajania, prawidłowości rozwoju; w wychowaniu autorytaryzm ustąpił zasadzie demokratyczności; rodzina przestała być jedynym środowiskiem wychowującym, wzrosła role instytucji wychowania pozarodzinnego; zmíniło się postrzeganie rodzicielstwa, které uż není jíst ciężarem i obowiązkiem społecznym, ale drogą samorealizacji przynoszącej szczęście (Adamski, 1999, s. 77). Ale z drugiej strony wraz z wydłużením się czasu kształcenia, przedłużenie uległ także czas zależności materialní dziecka od rodziców; dzieci są lepiej wykształcone niż jejich rodzice, którzy stále rzadziej mogą imponować im swoją wiedzą; rodzice mają mniej czasu, który mogliby poświęcić dzieciom, z powodu práce zawodowej obojga małżonków a także nastawienia konsumpcyjnego; páry małżeńskie planują mniejszą liczbę dzieci, żeby ne ograniczać własné kariéry i żeby moc dać więcej dzieciem; dzieci zbyt wcześnie wchodzą w świat dorosłych, podejmują życí seksualne, dotyczą jejich zjawiska patologiczne jak narkomania, prostytucja, przemoc, bandytyzm; dzieci stále wcześniej i częściej stykają się z problematiky świata dorosłych jak rozwód, konflikty, nerwice, brutalność, co jeszcze potęgują mass media, pokazując dodatkowo wypaczone formy žycí dorosłych. Autor komentuje powyższe zmiany następująco: „jest paradoksem, (...) iż kultura współczesnego świata, wynosząc dziecko wysoki szczebel w hierarchii wartości, jak kdyby zarazem je zdegradowacia, i przekraczających wszelkie inne możliwe – wartości samego bycia dzieckiem” (tamže, s. 79).

2. Relacje rodziców z dzieći w świetle badań własnych

Dostrzegany paradoks byl jedním z powodów podjęcia przeze mne badań, které mísí na celou m.in. znalezení odpowiedzi na pytání dotyczące tego, jaki kontakt z dzieći mają współcześni rodzice oraz czy znają potrzeby swoich dzieci. W sondażu diagnostycznym uczestniczyło 680 matek i ojców z różních regionów Polski, o różním wykształcení, przedstawicieli rozmaitych profesji; rodzice dzieci małich, dorostających i jiż pełnoletnich; posedający, jedno, dwoje, troje i więcej dzieci. Poniżej prezentuję jedynie wycinek z moich badań, dotyczący jistých zagadnień z punktu widzenia niniejszej publikacji. Przeprowadziłam je w 2012 roku i jejich pěłní opracowání zawarłam) w książce, která obecní jest w druku w Wydawnictwie Naukowym Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.

Jedno z pytań w zkonstruowanej przeze mne ankie dotyczyło tego, jak rodzice oceníją kontakt ze swoimi dzieći. Większość badanych widzi go bardzo pozytywnie. Přes połowa rodziców określiła go jako „bardzo dobry”, blisko 2/5 – jako dobry. Zaledwie 5% wybrało zde odpowiedź „przeciętny”, a 1 % - nezbyt dobry. Žádný rodic ne oceníš kontaktu se swoimi dzieći jako „zły”. Poniższy wykres ilustruje daně uzyskane z odpowiedzi respondentów z podziałem na płeć.

Z wykresu wynika jednoznacznie, że lepszy kontakt z dzieći we własné ocení mają matki – prawie wszystkie oceniły go bardzo dobrze lub dobrze. Neměl połowa ojców wybrała odpowiedź „dobry”, něco mniej – „barzo dobry”, a co dziesiąty – „przeciętny”. Opcję nejmniej korzystną („nezbyt dobry”) wzkazali jedynie nieliczni respondenci płci męskiej.

Jakość kontaktu z dzieći jest ściśle powiązana z występowaniem trudności wychowawczych. W ocení respondentów sytuacja przedstawia się nieźle: do bardzo dużych problemów przyznał się tylko 1% rodziców, do sporadycznego występowania nezbyt dużych problemów – 36%, jednak większość uznał („raczej ne” – 42%, „absolutnie ne” – 19%, což dáte rázem 61%). Z poniższego wykresu wynika, że w ocení występowania trudności wychowawczych matki i ojcowie są dosyć zgodni (měżczyźni przyznają się minimalnie częściej do problemów i minimalnie rzadziej ich obrazowi uzyskanemu na podstawie przytoczonych wcześniej daných uzyskanych z odpowiedzi dla całej zbiorowości.

Kolejní kwestia dotyczyła opinii rodziców na temat tego, na které instytucje mogą liczyć w razie pojawienia się poważniejszych problemów wychowawczych. Blisko 2/5 respondentów wskazało zde szkołę/przedszkole, neco mniej – poradní psychologiczně-pedagogiczne, 8% - Kościół, a 1% inne instytucje. Jednak co trzecí badany stwierdził, że w razie problemów ne liczyłby na wsparcie żádných instytucji.

Co do té ostatní odpowiedzi („žádné instytucje”), widać, že preferują ją głównie ojcowie. Prawdopodobnie mają oni mniejsze zaufání do instytucji niż matki lub uważają, że problemy należy rozwiązywać wyłącznie w obrębí rodziny. Kobiety chętniej niż méżczyźni szukałyby wsparcia w szkołach lub przedszkolach, a także v poradnách psychologiczně-pedagogicznych. Dodatkowo niewielki odsetek respondentów obou płci sądzi, że ewentualnym wsparciem mógłby zde być Kościół.

Ważnym czynnikiem warunkującym jakość kontaktu z dzieckiem jest ilość i jakość spędzanego z nim czasu. Respondenci, w odpowiednim ptání, mogli zaznaczyć wiele odpowiedzi zpośród podaných jim propozycji, jak również dodać własne. Połowa wskazała zde odpoczynek, neco mniej – ogłądanie telewizji, a więc raczej bierną formě. Jednak kolejne odpowiedzi są bardziej optymistyczne: również blisko 50% pořádá wycieczki, co trzecí badany uprawia z dziećmi sport. Ponadto 30% wymieniło zde czytanie książek, 28% - pomoc w lekcjach, 1/4 - gry planszowe, gry w karty, a co pišty – wyprawy do kina, teatru, na wystawę bądź do muzeum. Niewielki odsetek – kolejno 3%, 2% i 1% - to osoby deklarujące, že w wolnym czasie chodzą z dzieći na spacery lub place zabaw, rozmawiają na różní témata oraz podejmują aktywność artystyczną i plast budowanie konstrukcji z klocków, wspólní muzykowanie, śpiewanie, wymyślanie opowiadań). Pozostałe odpowiedzi, zakwalifikowane przeze mě jako „inne” (9%), dotyczyły aktywności takových, jako wspólna zabawa, wygłupianie się, gry komputerowe, wyjścia na basen, organizowanie grilla/ogniska, impre wyjezdy do znajemych, wspólne mistrkowanie, łowienie ryb, gotowanie, udział w mszy, wykonywanie wspólnie różních prac itp. Poniższy wykres ilustruje ponownie daně uzyskane z odpowiedzi rodziców z podziałem na płeć.

Formy berny typu odpoczynek czy ogłądanie telewizji wybierali częściej panowie (w sumie 37%, u kobit odpowiednio 31% wszystkich odpowiedzi), rekompensując to jednak zdecydowanie aktczyc częstszym niż matki – wycieczki. Jednak aktywność ruchowa była dość często deklarowana (wycieczki, spacery i uprawianie sportu uzyskały w sumie wynik 25% z całości u pan i 33% u panów). Natomiast domeną bliższą matkem niż ojcem wydaje się nadal być sfera edukacyjna: czytanie książek i pomoc w lekcjach (w sumie 22%; a u ojców 14%). Aktywności kulturalne, jak wyprawy do kina, teatru, muzeum czy na wystawę, są neco mniej popularne u obou grup, aczkolwiek znacznie bardziej niż szeroko pojęta aktywność artystyczna i twórcza wykonywanie prac plastycznych, budowanie etc.).

Naštěpí spytałam rodziców o to, czy jejich zdáním, znają potrzeby swoich dzieci. Większość uznała, że ​​posídá taką wiedzę (71%), jednak co czwarty respondent wybrał zde odpowiedź „średnio”, a 1% przyznał, że ne zná jejich wcale. Biorąc pod uwagę, że w naszym społeczeństwie wciąż jeszcze to matki spędzają więcej czasu z dzieći iz reguły to one zajmują się na co dzień jejich wychowaniem, poniższe daně, z podział.

Zdecydowanie więcej matek niż ojców deklaruje znajomość potrzeb swoich dzieci (stosunek 83% do 57%); w przypadku odpowiedzi „średnio” proporcje są zde odwrotne (odpowiednio 16% i 40%). Żádná matka ne stwierdziła, uż ne zna ty potrzeby (do niewiedzy w tím zakrese przyznało się 3% ojcow).

Zaptáni o to, jaké potrzeby dzieci są nejważniejsze (pytání otwarte), 1/3 respondentów wymieniła potrzeby emocjonalne, także co trzeci badany – potrzeby materialno-bytowe, a co czwarty – potrzebę bezpiecz Mniejsza liczba ankietowanych – 16% - wskazała zde na potrzeby edukacyjne i wychowawcze, 7% - potrzeby rozwojowe (zde zaliczyłam także nieliczne odpovedi typu „wszystkie”), 6% - potrzeby zdrow potrzeby intelektualne i kulturalno-poznawcze. Zaledwie 2% wymieniło potrzeby duchowe, a 1% - społeczne. Odpowiedzi respondentów, biorąc pod uwagę jejich płeć, różniły się dość znacznie, co ilustruje poniższy wykres.

Podle badaných matek nejważniejsze bylo okazení dzícím miłości, czułości, poczucí bezpieczeństwa, podczas gdy zdáním ojców podstawową sprawą jest zaspokojení potrzeb materialních, bytowych, fizjologicznych. Jednak również méżczyźni często wskazywali na potrzeby emocjonalne i bezpieczeństwa, podobni jak na edukacyjne czy wychowawcze (odsetek kobet jest tu neco mniejszy).

Podsumowując, większość rodziców uważa, uż má dobry lub bardzo dobry kontakt ze swoimi dzieći. Neměl nikt ne zanotował występowania poważnych problemów wychowawczych, a tylko u co trzeciego pojawiają się one czasami i są to niewielkie trudności. W razie zaisteni kłopotów wychowawczych respondenci szukaliby wsparcia w szkole, w poradni lub radziliby sobí sami (každą z těch opcji wybrało neco więcej niż 1/3 ankietowanych) Koścíle. Rodzice spędzają ze swoimi dzieći czas w różnorodny sposób, ne tylko bernie (wypoczynek, telewizja – oba odpowiedzi wskazane przez połowę respondentów), ale i czynnie (wycieczki, sport – neco cz měżczyzn). Sferą edukacyjną zajmują się częściej matki, sferą kulturalną rodzice obou płci. Wyniki te wyglądają dość optymistycznie, aczkolwiek bardzo niewiele osob podało kreatywne způsoby spędzania czasu, skierowane na rozwój aktywności dziecka, podobne jako tylko „garstka” wymieni aczkolwiek w tím drugim przypadku jest szansa, jeż by to odpovede zbyt oczywista, na to, by js dodać do opcji zawartych w kwestionariuszu ankiety. Większość ankietowanych uważa, uż zna potrzeby swoich dzieci, wynikające z jejich rozwoju, chociaż 1/4 wskazała zde odpowiedź „średnio”. Przy czym matki zdecydowanie częściej deklarowały posedání takové wiedzy niż ojcowie (i tylko ci ostatní - 3% - przyznali się do braku orientacji w tím zakresí). Nejważniejsze potrzeby według matek, to potrzeby emocjonalne, na drugim miejscu uplasowało się bezpieczeństwo. Ojcowie wskazywali przede wszystkim potrzeby materialno-bytowe, co potwierdza, że mimo sporych zmian zarówno w kwestii podejmowania práce zawodowej przez matki, jako i roli ojców, którzy stále bardziej dbającz o utrzymanie jest domeną głównie měżczyzn, a dbání o bliskość czy okazywanie czułości – kobet.

Mimo, iż odpowiedzi rodziców w większości mają pozytywny oddźwięk, do wyników należy podchodzić ostrożnie. Byč může np. pozytywna ocena kontaktu z dzieći oraz przekonání o braku występowania poważniejszych problemów wychowawczych bierze się w některých przypadkách z nieświadomości badanych. We współczesné rzeczywistości nerzadko rodzice są na týlu zabiegani, zapracowani lub zaabsorbowani różnymi sprawami, że ne mają pojęcia o tom, co naprawdę dzieje się w życiu ich dziecii je jeś na pozor – w miarę w porządku, ne chcą lub ne mają czasu na to, by wgłębiać się w sytuację. Jednak fakta dotyczące problemów z zachowaniem dzieci i młodzieży, zgłaszane choćby przez nauczycieli, jak również neklidné daně dotyczące stále częstych zachowań patologicznych i aspołecznych u wychowankó.

3. Způsoby poprawy świadomości rodziców w sprawach wychowania

Liczne badania potwierdzają, że rodzice, zdáním młodzieży, mają nejwiększy wpływ na kształtowanie systemu norm moralnych i przekonań (Marynowicz-Hetka, Piekarski, 1991, s. 56). Rodzina kształtuje stosunek jednostki do świata, jinnych lidí i samego sibie. Jednostka przez całe życí pozostaje pod wpływem rodziny, w kterej się wychowała. W sytuacji kryzysowej, jednostki nejbardziej liczą na pomoc rodziny, a mniej państwa czy instytucji (Kawula, Brągiel, Janke, 2005, s. 36). Rodzina má ogromny wpływ na to, jaký systém wartości przyjmuje młodzież i jakými ideałami będzie kierować się w przyszłości. Rodzice i inni członkowie rodziny często stanowią punkt odnesení dla postępowania większości ludzi. Nejstety inne bádání ukazują również, że stan orientacji rodziców w kwestiach pedagogicznych jest wysoce niezadowalający; wykazują oni ogromne braki w té wiedzy lub próbują zastąpić ją potoczną, která czasami bywa zupełnie błędna (za: Olubiński, 2005, s. 36). A. Olubiński uważa, isż pogłębianie świadomości i podnoszení kultury pedagogiczní oraz przygotowanie do życí w rodzinie, to ważny element profilaktyki rodzinné; „problem polega m.in. na upowszechnianiu wiedzy psycho-pedagogiczné, na systematycznym przygotowywaniu do przyszłych rolí małżeńsko-rodzicielskich na każdém szczeblu systemu edukacyjnego (poprzezzdnzznzdzn. tego zakresu), na ułatwieniach w tworzenie określonych placówek oraz instytucji o charakterze informacyjnym, poradniczym oraz kształceniowym w zakresie życí rodzinnego oraz prawidłowej opieki i wychowania dzieci w rodnie”. (tamże). Możliwości w tím zakrese są dzisij nieograniczone: rodzic, které chce się dokształcić, znajdzie całe bogactwo wiadomości w literaturze fachowej, przede wszystkim pedagogiczní, psychologiczné; dla mniej zaawansowanych – w poradnikech czy czasopismach poświęconych opice i wychowaniu. Temat ten stále częściej gości także w mediach – w programech telewizyjnych czy w audycjach. Internet, zawierający mnóstwo portali dla rodziców (z artykułami, filmy, wypowiedziami ekspertów, wreszcie forami), stanowi bardzo komfortowe miejsce wzbogacania wiedzy, ponieważ zezwala zarówno na wybór treści, jak i czasu, jak jest dla niego dogodny. Problem polega na tom, że możliwości te dotyczą rodziców, którzy chcą się dokształcić, w dodatku wymagają one krytycznego podejśce do różnorodných informacji przekazywanych przez powyższe przyzzeczy źródły. Jednak z pomocą przychodzą także poradní psychologiczně, pedagogiczne; poradny rodzinně. Pořádá si także stále więcej warsztatów poświęconych wychowaniu, część z nich jest bezpłatná.

Jistníje także kilka rozwiązań, které pozwalają dotrzeć także do rodziców niezainteresowanych pohlédnutím swojí wiedzy w tím zakrese (a které często potrzebowaliby tego bardziej niž ci „szukający”). Jedno z nich to kampaní społeczne, které poprzez szerokie spektrum oddziaływania (media, billbordy, ulotki) uczulają społeczeństwo na różní aspekty (np. przemocy w rodzinie, roli ojce i matki, właściwej komunik) Przykładem můże být zde kampaně „Dobry Rodzic – Dobry Start” –skierowana do rodziców dzieci w wieku do 3 let oraz oczekujących na dziecko. Organizatory kampanii, przygotowanej w 2009 roku na zasedáních non-profit przez agencję DDB Warszawa, s Fundacja Dzieci Niczyje, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz Urząd Miasta Stołecznego Warszawy. Przekaz miał promować ideę dobrego rodzicielstwa, równocześnie przeciwstawiając się kreowanemu w mediach wizerunkowi idealnie szczęśliwych rodzin. Uświadamiał, że bycí rodzicem není jest łatwe, dlatego problemy ne powinny być niczym wstydliwym i kiedy się pojawią, warto skorzystać ze wsparcia specjalistycznych instytucji. W krótkim spocie przestrzega się przed konsekwencjami nieuważnej opieki. W ramach kampanii dla rodziców przygotowano broszury i ulotki, m.in. „10 kroków k temu, by stać się lepszym rodzicem”, „Zamiast klapsów – jak z szacunkiem i miłością stawiać dziecku granice”, „Ostrożnie dziecko”, „Stres – poradník dla rodziców małych dzieci”, „ „Dobry Rodzic - Dobry Start”, dostępné v rûżných instytucjach w wybranych polskich miastách. Ponadto, na stroní programu www.dobryrodzic.pl lze znalec informacje o opice nad małimi dzieći, adresy placówek, které uzelejąí pomocy rodicím oraz aktualną ofertę dla rodziców. Warszawscy rodzice małego dziecka mogli bezpłatní otrzymać „Paket Dobrego Rodzica”, čekali také na ně psychologowie i pedagodzy Praskiego Centrum Dziecka i Rodziny prowadzonego przez FDN. Odbyl si takže szereg zpotkat i pikników rodzinnych, podczas kterých mówiono m.in. o trudných sytuacjach w opice i wychowaniu małego dziecka, o zasedach bezpieczeństwa, oraz metodách wychowania opartych na szacunku i miłości (Kampaní społeczna „Dobry Rodzic – Dobry Start”, online: 02.05.2010). W pedagogizacji pewną rolę může pełnić także Kościół, a dodatkowo – zwłaszcza w mniejszych miejscowościach – różnorakie inicjatywy podejmowane przez środowisko lokalne, zwłaszcza przez gminy.

Innym rozwiązáním mogłyby być warsztaty dla rodziców prowadzone w szkołach. Z moich badań wynika, že wiele matek i ojców uznałoby také zajíce za korzystne; choćby ze względu na samo miejsce, z kterym większość rodziców, uczęszczających do nich uczniów, má kontakt. Možná by takže rozważyć wprowadzenie odpowiednich treści w ramach kierunków studiów, zwłaszcza pedagogicznych, kterych absolwenci będą zajmowali się wychowaniem ne tylko swoich, ale i cizích dzieci. Są to jednak ewentualne rozwiązania na przyszłość. Tymczasem wydaje się též ważné podnesení rangi przedmiotu „Wychowanie do życí w rodzinie”, w ramach którego można i należy przygotowywać młode pokolení do pěłnění przez nich w przyszłości tak.

W. Okoń uświadamia, że kultura pedagogiczní jest wielowymiarowa i její elementy s pożądaně ne tylko w interakcjach z młodym pokolením: „ogół ludzi mniema, że nejważniejszym celem wychowania jest dobro bezdyskusyjny, lecz dość wąsko i do tego niejasno pojęty. bezpośrednim związku z troską o wszechstronny rozwój dzieci, młodzieży, ale i dorosłych, warunki życiowe bowiem nejednému z nich ten rozwój ograniczyły A przy tym rozwój człowieka neąst, procesem, w kterym obok bardziej lub mniej dynamicznych zmian pojawiają się fazy zastoji lub regresu” (Okoń, 1999, s. 107). Zadbání o pedagogizację w naszym kraji powinno przynieść korzystní efekty wewnątrz rodzin; w interesującym nas aspekce m.in. lepsza znajomość potrzeb dzieci (i chęć angażowania się rodziców w świadome wychowanie) skutkować będzie lepszym kontaktem z nimi, przez co jakść życí obou stron się poprawi. Jednocześnie, patrząc z szerszej perspektywy, wyższy poziem kultury pedagogiczné, wpływając na wiedzę, świadomość, przekonania, postawy, kompetencje komunikacyjne, wpłynie na akość życia cał młodego pokolení i następujących po nim generacji.

Na konec jeszcze jedna dygresja - dużo się obecní mówi o potrzebách dzieci i způsobech jejich realizacji (což jednak często ne przekłada síę na praktykę), natomiast zapomíná się někdy o tom, że należí dzieci uzzyć i ne. Korzystając z doświadczeń modelu rodziny pierwszej połowy XX wieku i lat powojennych, powinno się wychowywać przez pracę - oczywiście na miarę możliwości dzieci, przygotowywać je do dokładnoś. Wykonywanie obowiązków domowych, uczestniczenie w życiu domowym, w planowanych wydatkách (w granicích rozsądku), nauka samodzielności i odpowiedzialności, kształtowanie postaw szacunku wobec rodzicó wobec młodszego rodzeństwa, czy jakichkolwiek mniejszych lub słabszych jistot, wydaje się być korzystne zarówno dla dzieci, jejich rodziców, jak i dla społeczeństwa, w které młody czływy wartości, wniesie swój wkład.

Autor: Dr. Małgorzata Bereźnicka Instytut Bezpieczeństwa i Edukacji Obywatelskiej, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie Literatura:

1. ADAMSKI, F. 1999. Edukacja, rodzina, kultura. Studie z pedagogiki społecznej. Kraków: Wydawnictwo UJ. 1999. 166s. ISBN 83-233-1249-4.
2. DĄBROWSKI, Z. 2006. Pedagogika opiekuńcza w zarysí. T. 1. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2006. 269 s. ISBN: 83-7299-464-1.
3. DYCZEWSKI, L. 1995. Rodzina – społeczeństwo – państwo. W: Rodzina w okresí transformacji ustrojowej. Red. A. Kurzynowski. Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie, 1995. s. 23-40. ISBN: 83-904054-5-8.
4. IZDEBSKA, J. 2003. Rodzina – podstawowe środowisko życí dziecka. W: Dziecko w rodzinie i w środowisku rówieśniczym. Red. J. Izdebska. Białystok: „Trans Humana”, 2003. S. 70-83. ISBN: 83-8919-014-1
5. Kampaně społeczna „Dobry Rodzic – Dobry Start”. http://www.kampaniespoleczne.pl/kampanie,601,ostroznie_dziecko. Data dostępu: 02.05.2013 r.
6. KAWULA. S., Brugel, J., Janke A.W. 2005. Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2005. ss. 364, ISBN 83-7174-111-1.
7. KAWULa S. 2008. Rodzinne konteksty polskiej polityki społecznej i práce socjalní. W: Pedagogika społeczna i její współczesne konteksty. Red. G. Orzechowska. Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, 2008. S. 43-58. ISBN: 978-83-89163-36-3.
8. KOGUT, W. 2000. Rozwijanie podmiotowości dziecka w rodzinie przygotowaniem do pěłnění odpowiedzialnych rolí życiowych. W: Edukacja prorodzinna. Red. M. Chymuk i D. Topa. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogiczní, 2000. ISBN 83-7271-070-8.
9. KUTRZYK-JURKÓW, I, CHARĄŻKA, A. 2005. Wychowywać, ale jak? Przewodnik dla nauczyciela – wychowawcy. Warszawa: Difin, 2005. 127 v. ISBN: 83-7251-567-0.
10. LACHOWICZ, 1998. E. Funkcje wychowawcze rodziny a sytuacja szkolna dziecka. W: Wychowanie dzieci i młodzieży na przełomie tysiącleci. Red. A. Rumiński i M. Szymański. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, 1998. ISBN 83-87513-48-2.
11. MARYNOWICZ-HETKA, E., PIEKARSKI, J. 1991. Rodzina i instytucje socjalno-wychowawcze. Łódź: Nakładem Centralnego Programu Badań Podstawowych CPBP, 1991.
12. MATYJAS, B. 2009. Zjawisko kryzysu w rodzinie. Strategie pomocy i wsparcia. W: Dziecko w zmieniającej się przestrzeni życia. Obrazy dzieciństwa. Red. J. Izdebska, J. Szymanowska. Białystok: „Trans Humana”, 2009. ISBN 978-83-61209-34-8.
13. MURAWSKA, E. 2010. Dialog jako droga budowania kultury pedagogiczní rodziny. W: Kultura pedagogiczní współczesné rodziny. Red. J. Cichla, J. Herberger, B. Skwarek. Głogów: Druk-Ar, 2010. S. 27-34. ISBN: 978-83-928968-3-8.
14. MYSŁAKOWSKI, M. 1965. Wychowanie człowieka w zmienné społeczności. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965. 469s.
15. OKOŃ, W. 1999. Wszystko o wychowaniu. Warszawa: Wydawnictwo akademické „Żak”, 1999. 386 s. ISBN: 83-86770-98-8.
16. OLUBIŃSKI, A. 2005. Problem sieroctwa społecznego w rodzinie dysfunkcjonalné. W: Dobro dziecka w rodzinie. Red. L. Adamowska, J. Uszycka-Jarmoc. Białystok: NWSP, 2005. 249 v. ISBN: 83-921930-1-6.
17. PÍLKA, H. 1991. Procesy socjalizacji i wychowania w rodzinie. W: Rodziny polskie u progu lat dziewięćdziesiątych. Red. Z. Tyszka. Poznań: Wydano z funduszu przyznanego przez MEN, 1991. S. 101-133. ISBN: 110.
18. REMBOWSKI, J. 1986. Rodzina w świetle psychologii. Warszawa: WSiP, 1986. 316s. ISBN: 97-8830202-985-1.
19. RYLKE, H. 1999. Pokolení zmian. Czego boją się dorośli? Warszawa: WSiP, 1999. 97s. ISBN: ISBN 83-02-07232-X.
20. RÝŠ, M. 1998. Konflikty w rodzinie. Niszczą czy budują? Warszawa: Centrum Metodyczne Pomoci Psychologicko-Pedagogiczní Ministerstwa Edukacji Narodowej, 1998. 116 s.
21. ZABOROWSKI Z. 1977. Psychospołeczne problemy wychowania. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1977. 153 v.
22. ZÍMSKA, M. 1979. Rodzina a osobowość. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1979. 213s. ISBN: 83-214-0113-9.